Antonio Gramsci

Pasif Devrim Kuramı

Öz

Antonio  Gramsci’nin  “pasif devrim”  kuramının  hareket  noktası,  Vincenzo  Cuoco’nun  bu  konuda yazmış  olduğu  “Saggio  critico  sularivoluziona  di  Napoli”(1801)  isimli kitaptır. Cuoco “pasif devrim” kavramını İtalyan Risargimento’sunun ilk dönemine tanımlamak için kullanır. Pasif  devrim  kavramının  kullanım biçimi  Gramsci’de  tamamen  değişmiş ve zenginleşmiştir. Gramsci’nin bu  kavramı  üretmesinin  nedeni,  
kapitalizmin  farklı  politik  biçimlerinin  direnciyle  –üretim  güçleri  ve üretim  ilişkiler  arasında  tarihin  bir aşamasındaki  temel  çelişkiye  karşın  varolan  bir  direnciyle  karşılaştığında  politik  düzeyde  üstyapı  ve altyapı arasında görülen bu ayrılığın bir  açıklamasını  vermektir.  “Pasif devrim”  nitelendirmesi  esasen  Karl Marx’ta uzun süre tartışılmadan kalan özne boyutun bir açılımı; şimdiye,  şimdinin  maddiliğine  saplanıp 
kalanların eleştirisidir. Gramsci “pasif  devrim”  kuramını  geliştirirken kendisine  başlangıç  noktası  olarak aldığı  bu  iki  önermeyi  “kollektif iradenin  oluşturulması  sorunu”yla, başka bir deyişle siyasal parti sorunuyla bağlantılı görür.Gramsci’ye  göre  ‘pasif  devrim’ kavramına  ‘moleküler  dönüşüm’ konusundaki yorum ölçütü uygulanabilir. Pasif devrimle yaşanan moleküler  dönüşüm,  tedricen  kuvvetleri değiştirir ve farkına varolmadan yeni bir  oluşumun  kaynağı  haline  gelir. Pasif devrim bireysel alanda yaşanan moleküler  dönüşüm  ve  toplumsal alanda  yaşanan  moleküler  dönüşüm olarak iki biçimde ortaya çıkar. Gramsci bunlardan ilkine örnek olarak pasif devrime maruz kalan entelektüelin  durumunu  verir.  Gramsci, otobiyografik notlarında “moleküler seviyede”ki  değişimlere ani değişikliklerden  daha  müsa-mahakâr  davranılmasında  bir  tuhaflık  olduğuna dikkat çeker. Oysa ona göre en tehlikeli  hareket  ‘moleküler’  seviyedeki  harekettir,  çünkü  kayıtsızlıkla  bu değişime  uğrayan  ve  bu  değişime karşı  duyduğu  direnme  gücüyle  rahatlayan birey, niceliksel değişim niteliksel değişime döndüğü ve böylece direnme gücünü yitirdiği vakit tamamen yeni bir kişiliğe sahip hale gelir.