Ontik, Epistemik Ve Etik Açılardan Yunus Emre’nin İnsan Tasavvuru

Öz

Bu çalışmada, Anadolu’nun en önde gelen mutasavvıflarından biri olan Yunus Emre’nin insan tasavvuru, felsefî bir bakış açısıyla ele alınmakta ve bu çerçevede onun dizelerinden hareketle insanın ontik yapısı, bilme imkânı ve ahlakî yönü bir incelemeye tabi tutulmaktadır. Yunus Emre’ye göre insan maddî açıdan dört unsurdan yani ateş, hava (yel), su ve topraktan müteşekkildir. Can ise insanın manevî kısmına karşılık gelir ve Allah’ın emriyle insanın suretine dâhil olur. Dört öğe ve can, insanın temel huylarını beraberlerinde getirirler. Can insanı üstün kılan batınî kuvvet olmak durumundadır. Ancak o, Hak aşkı ile dolu olduğunda müspet bir biçimde değerlendirilir. Hak’tan gayrısına meylettiğinde ise değersiz olur. Benzer bir durum tıpkı can gibi, insanın manevî yönüne işaret eden “nefs” ve “gönül” kavramları için de geçerlidir. Bunlardan hiçbiri mutlak manada iyi ya da kötü değildir ve kirlerden arınma durumlarına göre statüleri belirlenir. Yunus Emre’ye göre cehalet ve gaflet kötü iken bilgi ve irfan üstün meziyetlerdir. Bilgi her şeyden evvel insanın kendi özüne ilişkindir. İnsanın kendini bilmesi, Hakk’ı bilmesine kaynaklık eder. İnsanın kendi özüne ilişkin bilgisinin kaynağında duyu ve akıl gibi araçlar değil, can gözüyle, gönül gözüyle görmek yer alır [...]