Türkçede Felsefi Düşüncenin Kaynaklarına Dair Bir Çalışma
Yunus Emre’de Aşk Kavramından Akıl Kavramına Geçişin Felsefi Anlamı
Anahtar Kelimeler:
Yunus Emre- Empedokles- Mevlana- Hegel- Aşk- Akıl- Bir- Birlik- Felsefe- DostlukÖz
Yazının genel amacı, Türkçede felsefi düşüncenin kaynaklarına ve temellendirilmesine dair araştırmaya katkıda bulunmaktır. Yunus Emre, ‘Türkçeyi yaratan’ bir düşünür olarak kabul edilir. Bu, Türkçede düşünmeyi temellendirmenin olmazsa olmazıdır. Bu nedenle çalışmamızın konusu, bir, birlik, aşk ve akıl kavramlarını odağa yerleştirerek, Yunus Emre’nin külliyatında felsefi düşüncenin izlerini sürmek, felsefi düşüncenin nasıl temellendirildiğini, düşüncesinin gelişimini de dikkate alarak incelemektir. Çalışmada Yunus Emre’nin külliyatının sistematik bir yorumu sunulmaya çalışılmıştır. Yunus, Türkçede felsefi düşüncenin temellendiricisi olarak ele alınmıştır. Yazıda, Risâlet’ün Nushiyye adlı geç dönem eseri temel ve çıkış noktası olarak alınarak şimdiye kadar pek denenmemiş bütünlüklü sistematik bir yorum önerilmiştir. Yunus’un “Değiştiriben ikiliğim birliğe bitmeye geldim” ve “Ben gelmedim da’vî için benim işim sevi için” dizeleri çerçeve olarak alınarak, onun ontolojisi, epistemolojisi, ahlak ve toplum felsefesi bütünlüklü olarak ortaya konmuştur. Araştırmada Yunus’un düşünür olarak dar İslami, hatta dini çerçevede değil, tüm insanlığı kapsayan bir bakış ile okunması önerilmiştir. Bu yaklaşımın Yunus’un Divan’ında ve Risâlet’ün Nushiyye’sinde sağlam temellerinin olduğu gösterilmiştir. Empedokles’in dört unsur ve varlık kuramı temel alınarak, Yunus’un vahdet-i vücut yani varlığın birlik teorisi sergilenmiştir. Yazıda Yunus’un Divan’ında akıl ve aşk kavramlarını yan yana ve eş anlamda kullandığı belirtilmiş ve Risâlet’ün Nushiyye’sinde ise aşk kavramına hemen hiç rastlanmadığı, bunun yerinde artık sadece akıl kavramının kullanıldığına dikkat çekilmiştir. Bu onun düşüncesinin temeli olarak algıdan ontolojiye geçiş olarak görülebilir. Yunus’un akıl kavramına dair bir anlam kazanmak için onun akıl kavramı Hegel’in akıl kavramına başvurularak karşılaştırmalı okunarak ortaya konmuştur [...]
Referanslar
Adalıoğlu, H. H. (2016). Yûnus Emre’de Vahdet-i Vücûd Düşüncesi. Ejder Okumuş (Yay.), 13. Yüzyıldan 21. Yüzyıla Yunus Emre (ss. 115-135). İstanbul: İnsan Yayınları.
Eyuboğlu, İ.Z. (2004). Şeyh Bedreddin: Varidat. İstanbul: Derin Yayınları.
Eyuboğlu, S. (1981). Yunus Emre. İstanbul: Cem Yayınevi.
Fuat, M. (1976). Yunus Emre: Yaşamı, Sanatçı Kişiliği, Yapıtları. İstanbul: De Yayınevi.
Göçer, K. (2021). Yunus Emre Aslında Ne Dedi?. İstanbul: Lejand Kitap.
Gölpınarlı, A. (2006). Yunus Emre – Hayatı ve Şiirleri. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
Halman, T.S. (2016). Yunus Emre’nin Hümanizması. Ö. Andaç Uğurlu (Yay.), Uluslararası Yunus Emre Bilimsel Bildirileri (ss. 340-349). İstanbul: Örgün Yayınevi.
Halman, T. (2003). A’dan Z’ye Yunus Emre. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
Halman, T.S. (1989). Yunus Emre’s Humanism. Talât Halman (Yay.), Yunus Emre – and His Mystical Poetry (ss. 1-21). Bloomington: Indiana University Turkish Studies.
Hegel, G.W.F. (1980). Vorlesungen über die Philosophie der Weltgeschichte, c. 4, Georg Lasson (yay.). Hamburg: Felix Meiner Verlag.
Hegel, G.W.F. (1970). Differenz des Fichte’schen und Schelling’schen Systems der Philosophie. Eva Moldenhauer ve Karl Markus Michel (yay), Werke in Zwanzig Bänden (c. 2, s. 7-138). Frankfurt/M.: Suhrkamp Verlag.
Irmak, S. (2016). Yunus’un Hümanizması ve Mevlânâ-Yunus İlişkileri. Ö. Andaç Uğurlu (yay.), Uluslararası Yunus Emre Bilimsel Bildirileri (ss. 334-339). İstanbul: Örgün Yayınevi.
Kaplan, M. (1973). Yunus Emre’nin İnsan ve Ahlak Görüşü - Risalat al Nushiyya’nın tahlili. İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Dergisi (cilt 21(1973), ss. 65-82).
Kaygusuz, B.N. (2005). Şeyh Bedreddin. İstanbul: İleri Yayınları.
Kemikli, B. (2016). Yûnus Emre ve Akıl: ‘Vücût Kalasında Bir Sultan’. Ejder Okumuş (Yay.), 13. Yüzyıldan 21. Yüzyıla Yunus Emre (ss. 67-73) İstanbul: İnsan Yayınları.
Korkut, Ş. (2016). Yûnus Emre’de “Bir” Kavramı. Ejder Okumuş (Yay.), 13. Yüzyıldan 21. Yüzyıla Yunus Emre (ss. 21-30). İstanbul: İnsan Yayınları.
Mevlana (2018). Mesnevî (Adnan Karaismailoğlu, Çev.). Ankara: Akçağ Yayınları.
Özçelik, M. (2016). Yûnus Emre’de Birlik Fikri. Ejder Okumuş (Yay.), 13. Yüzyıldan 21. Yüzyıla Yunus Emre (ss. 31-36). İstanbul: İnsan Yayınları.
Smith, A. (2018). Ahlaki Duygular Kuramı. İstanbul: Pinhan Yayıncılık.
Störig, H. J. (2011). Dünya Felsefe Tarihi. İstanbul: Say Yayınları.
Tatçı, M. (2018). Sözbaşı. Mustafa Tatcı (Yay.), Yunus Emre ile Aşk Yolculuğu - Hayatı ve Seçme Şiirleri, (ss. vıı-xıı). İstanbul: H Yayınları.
Topçu, N. (2016). Yunus Emre’de Vahdet-i Vücut. Ejder Okumuş (Yay.), 13. Yüzyıldan 21. Yüzyıla Yunus Emre (ss. 57-66). İstanbul: İnsan Yayınları.
Toprak, B. (1966). Yunus Emre Divanı. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
Vamvacas, C.J. (2006). Die Geburt der Philosophie. Darmstadt: Wissenschaftliche Buchgesellschaft.
Yorgancı, O. (2013). Yunus Emre. İstanbul: Anonim Yayıncılık.
İndir
Yayınlanmış
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2021 Doğan Göçmen (Author)
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
Yazarlar, çalışmalarının telif hakkını saklı tutar.
Bu dergide yayımlanan tüm içerikler Creative Commons Atıf 4.0 Uluslararası Lisansı (CC BY 4.0) ile lisanslanmaktadır.
Bu lisans, uygun atıf yapılması koşuluyla çalışmaların serbestçe kullanılmasına, paylaşılmasına ve çoğaltılmasına izin verir.
https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/
